Σχέσεις στην εποχή της πανδημίας

Η πρωτόγνωρη κατάσταση που επέφερε σε παγκόσμιο επίπεδο η πανδημία του κορωνοϊού έχει ήδη αποτελέσει ένα πλαίσιο αλλαγών σε μια σειρά από εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής και της καθημερινότητας. Σε αυτή τη βάση, είναι αναπόφευκτο να μην επηρεαστούν κατά πολυποίκιλο τρόπο και οι προσωπικές σχέσεις. Προς ποια κατεύθυνση όμως.

Το πρόβλημα στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ότι οι αναλυτές, από οποιαδήποτε επιστημολογική και θεωρητική αφετηρία εκκινούν, έχουν εκ των πραγμάτων ένα σχετικό έλλειμμα μεθοδολογικών εργαλείων για να περιγράψουν και ερμηνεύσουν σε επιθυμητό βαθμό την παρούσα και μελλοντική συνθήκη. Υπό αυτή την έννοια το πρόταγμα για διεπιστημονικές προσεγγίσεις επανέρχεται επιτακτικά προκειμένου να καλυφθούν τα όποια εννοιολογικά κενά. Είναι σε αυτό το πλαίσιο που γίνεται προσπάθεια να εξεταστεί το πεδίο των σχέσεων οικειότητας υπό το πρίσμα μιας σειράς πειθαρχιών.

Σε κάθε περίπτωση, είναι σαφές πως μια τέτοια διερεύνηση δεν μπορεί παρά να αποτελεί μια ερμηνεία και όχι μια εξήγηση της τωρινής περίστασης. Με άλλα λόγια, προτείνεται μια «συνεκδοχή της συγκυρίας» η οποία μπορεί να αποτελέσει αφορμή για περισυλλογή αναφορικά με τις ερωτικές και προσωπικές σχέσεις κάθε ατόμου.

Έτσι, είναι σαφές πως γίνεται λόγος για επίταση των συνεπειών της ύστερης νεωτερικότητας που οδηγεί σε μια αυξανόμενη κοινωνική απάθεια και περαιτέρω μετεξέλιξη του πεδίου των ερωτικών και προσωπικών σχέσεων σε μια αρένα ανταγωνισμού. Στοιχεία που χαρακτηρίζουν αυτή την κατάσταση είναι, μεταξύ άλλων, η κλιμάκωση της διάρρηξης των κοινωνικών δεσμών, η επιδείνωση του κοινωνικοταξικού χάσματος, η διεύρυνση της εργαλειοποίησης των σχέσεων και του ανθρώπινου σώματος, η έξαρση του χρησιμοθηρικού μαξιμαλισμού, η διόγκωση του περιώνυμου ηθικού σχετικισμού και η σταδιακή απομείωση της προσωπικής απόλαυσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, το οποίο κάλλιστα μπορεί να αποκληθεί ως μια μορφή συλλογικού πολιτισμικού τραύματος, πολλές σχέσεις είτε ήδη κατέρρευσαν είτε θα καταρρεύσουν, ασχέτως αν θα οδηγηθούν σε χωρισμό ή όχι. Αυτό συμβαίνει γιατί το γνωστό κλισέ ότι «οι δυσκολίες θα μας ενώσουν» είναι μια νεωτερική φενάκη. Στη χώρα μας, για παράδειγμα, αναπτύχθηκε κυρίως μέσω της ρητορικής του κλασικού ελληνικού κινηματογράφου. Άλλοτε ως συλλογικός πολιτισμικός μηχανισμός άμυνας και άλλοτε ως ρηματική υπερδομή για την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης.

Αντίστοιχα, το «μαζί θα το περάσουμε και αυτό» είναι ένα αίτημα, ένα ανοιχτό στοίχημα. Αν δηλαδή όντως καταφέρουμε και το περάσουμε μαζί, πράγματι είχαμε χτίσει δομές, διαδικασίες και συναισθήματα εντός της σχέσης μας για να το πετύχουμε αυτό ή οι νόρμες της συνήθειας και οι ανασφάλειες της μοναξιάς ήταν αρκετές για να επικρατήσουν έναντι των δυσχερειών της κατάστασης. Στο παρόν ρευστό πλαίσιο μπορεί να συμβαίνει κάποιο από τα δύο ή και τα δύο ταυτόχρονα.

Οι δε σχέσεις που θα δομηθούν εντός της υγειονομικής και οικονομικής κρίσης λόγω της πανδημίας θα πρέπει για να επιβιώσουν να είναι «καθαρές σχέσεις». Οι καθαρές σχέσεις αφορούν ουσιαστικά ένα πρόταγμα το οποίο περιλαμβάνει την ανάπτυξη της ισότητας και της αυτοδιάθεσης στις προσωπικές σχέσεις με βασικούς άξονες την αυτονομία, τον σεβασμό, την επικοινωνία, τη διαπραγμάτευση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, καθώς και την καλλιέργεια της υπευθυνότητας, της λογοδοσίας και της εμπιστοσύνης. Μια πραγματικά οικεία σχέση περιλαμβάνει σύμφωνα με την εν λόγω συλλογιστική αμοιβαίες γνωστοποιήσεις, την ανταπόκριση στις ανάγκες του συντρόφου, την αμοιβαία αποδοχή και τον σεβασμό, καθώς και μια ισορροπία μεταξύ αυτοτέλειας και συναισθηματικής εγγύτητας.

Τέλος, αναφορικά με τον έρωτα αυτόν καθαυτόν, ενδέχεται η κλιμακούμενη αγριότητα της σύγχρονης δυστοπίας και ο διάχυτος κυνισμός της ηθικής σχετικότητας και της απανταχού ρευστότητας να υπονομεύσουν περαιτέρω τις συνθήκες για να αφεθούν οι άνθρωποι να ερωτευθούν ανέμελα λόγω της διαρκούς προσγείωσης στην σκληρή καθημερινότητα. Και αυτό διότι είναι μια επιθυμητή, αλλά συχνά μη εκπληρούμενη, φαντασίωση η προσμονή «να έρθει ο έρωτας και να με κάνει να τα ξεχάσω όλα».

Άκουσε τη συνέντευξή μου στο GiatiOxi πατώντας το play στο παρακάτω podcast του SoundCloud, και εδώ για iPhone/iPad και εδώ για Android.